vrijdag 26 september 2014

3 - Het raadsel van alles wat leeft


Heel eerlijk, ik weet heel weinig over wetenschap. Blijkbaar lees ik deze week een kinderboek! Dan moet het wel lukken, al blijft het een grote uitdaging. Het boek nodigt je alvast uit om te lezen: “een linnen rug, gouden bladzijden en prachtig geïllustreerd”.  Het boek richt zich op vragen die kinderen stellen aan hun ouders en waar ouders vaak het antwoord niet op weten. Ik ben alvast benieuwd.


Ik besluit het boek te doorbladeren en fragmenten te lezen die mij aanspreken.


Ik ben katholiek opgevoed. In de basisschool gingen we vaak naar de kerk. Maar eigenlijk ben ik helemaal niet gelovig. Ik geloof niet in God, ik geloof niet in het scheppingsverhaal. Waarom blijven mensen in het scheppingsverhaal geloven? Alles lijkt toch al achterhaald.


De bijbel.

Volgens de bijbel schiep God hemel en aarde in zes dagen en nam hij de zevende dag rust. Hij schiep licht, donker, dieren én mensen. Volgens de bijbel bestaat de aarde ongeveer 6 000 jaar. Ondanks de wetenschappelijk ontwikkeling zijn er nog steeds mensen die hierin geloven. Dat lijkt mij vrij belachelijk, want alleen al de ouderdom van de aarde is vrij makkelijk te weerleggen. Uit metingen van mineralen, de atmosfeer en fossielen blijkt dat moeder aarde zo’n 4,3 miljard jaar geleden is ontstaan. We kunnen dus spreken van een feit. Bovendien is er niemand die kan bewijzen dat de aarde ongeveer 6 000 jaar geleden is geschapen.

Geloven die mensen het diep van binnen echt of willen ze alleen maar anderen voor de gek houden? Als het eerste verhaal in de bijbel als niet waar beschouwd kan worden, dan lijkt het normaal dat de andere teksten uit de bijbel niet letterlijk geïnterpreteerd moeten worden. “Als de fundering van een huis niet goed is, wil niemand daar in wonen en zal je het vervolgens niet kunnen verkopen.” Daarom wilt iemand die in de schepping gelooft, het niet ontkennen. Als zij dat wel zouden doen, kunnen zij hun geloof niet verkopen en beweren dat elk woord uit de bijbel letterlijk genomen moet worden.

Daarnaast is het scheppingsverhaal ook poepsimpel. Het bestaat uit zes keer 24u waarin God hemel en aarde schept, dieren en Adam waaruit Eva voortvloeit. Je hoeft er niet bij na te denken. Dat moet je bij de evolutietheorie wel doen. Denk je wel na, dan duiken er al gauw tientallen vragen op. Bovendien verheft het scheppingsverhaal de mens tot het evenbeeld van god, het streelt de ijdelheid van de mens.

De evolutietheorie is niet zo simpel en streelt onze ijdelheid niet, want we zijn voortgevloeid uit materie en later de mensapen. Het lijkt wel of wij goden zijn. Wel levende wezens, maar met prachtig ontwikkelde hersenen. Wij zijn wezens met enorm veel macht en verantwoordelijkheid.


Adam en eva.

Het anders gaan denken van de mens begon tijdens de Verlichting. De Verlichting betekende het einde van het absolutisme en het einde van de macht van koningen en pauzen die ze van God gekregen zouden hebben. De radicale mensen uit de Verlichting hebben snel door dat er geen God is. Geen God betekent dus ook geen scheppingsverhaal. Mensen moeten dus anders op aarde zijn geraakt: gegroeid, geëvolueerd,… “Mensen zijn veranderd, veranderlijk, veranderbaar, maakbaar.” Mensen gaan hier voor het eerst zelfstandig over nadenken. 

De werking van de aarde en alles daarbuiten is prachtig. Het bestaat uit puzzelstukken die perfect in elkaar passen. Is het daarom mogelijk dat de mens zichzelf en de aarde kan vernietigen?

De mens lijkt alle macht op deze planeet in handen te hebben. Alles wordt door ons beheerd en gebruikt. Bossen worden gekapt, grondstoffen uitgeput, de grond, de zeeën en de lucht wordt vervuild,... en er is geen enkel andere wezen dat hiertegen in opstand komt. Het is wel zo dat alle andere wezens last hebben van ons, want planten en dieren hebben steeds minder voedsel en leefruimte. Zelfs de mens ondervindt hinder van zichzelf. Jarenlange verwaarlozing van het milieu hebben ons gebracht tot een groot mondiaal probleem. Er zijn een hele reeks theorieën of redenen over hoe de mensheid aan zijn einde kan komen. Ik schets hieronder de meest belangrijke.

De opwarming van de aarde is waarschijnlijk het grootste probleem. De gemiddelde temperatuur is sinds het einde van de negentiende eeuw met bijna één graad gestegen. Bij de opwarming van de aarde komen hoogstwaarschijnlijk heel wat klimaatveranderingen kijken. Zeker wanneer de temperatuur op aarde zal stijgen met meer dan twee graden. Dat kan zorgen voor een stijging van de zeespiegel, de toename van droogte- en hitteperiodes en extreme neerslag.

De opwarming van de aarde is vooral het gevolg van een versterkt broeikaseffect veroorzaakt door broeikasgassen. Ook de uitstoot van fijnstof en roet door de mens hebben een slecht effect op het klimaat. De mens is waarschijnlijk voor 95% verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde.


De klimaatverandering is al volop bezig. Zo is de zeespiegel de laatste 100 jaar met zo'n 10cm gestegen en is de uitstoot tussen 2000 en 2010 nog nooit zo hoog geweest. Bovendien is de klimaatverandering niet meer te stoppen. Ook al stoppen we vandaag met alle uitstoot van broeikasgassen. Sommige gassen blijven meer dan 1000 jaar aanwezig in onze atmosfeer en werken zo dus nog vele eeuwen door.

Geen enkel continent zal aan de klimaatverandering ontsnappen. De armen mensen in het Zuiden zullen hier waarschijnlijk het meeste last van hebben. Waarschijnlijk zullen steden zoals New York gewoon kunnen verdwijnen.

De opwarming van de aarde kan vernietigend zijn voor de wereld. Het veroorzaakt de uitputting van vers water, gewassen, vernietigd koraalriffen, doet de Noordpool smelten,... Ook zullen extreme weersomstandigheden, zoals stormen en overstromingen die steeds erger worden door de stijging van het zeeniveau, heel wat mensenlevens kosten. Het is gelukkig nog niet te laat. We mogen de kaap van een stijging van twee graden niet halen, maar we moeten de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 terugdringen tot 40 à 70 procent. Bovendien moet vanaf nu alles ingezet worden op hernieuwbare energie.


"Laat het voor iedereen duidelijk zijn: we moeten een nieuwe houding vinden, een nieuwe cultuur, een nieuwe instelling, een nieuwe eenheid van de mensheid, voor ons voortbestaan."

De opwarming van de aarde is niet de enige manier hoe wij onszelf kunnen vernietigen. Uit een onderzoek gefinancierd door NASA zijn wij goed op weg om over enkele decennia al van deze aardbol te verdwijnen. Dat komt door de toenemende economische instabiliteit, de overbevolking en de druk op de natuurlijke bronnen. De samenleving bevindt zich op dit moment op een vrij duurzaam pad. Dan is het nog mogelijk dat een klein aantal elites (rijken die te veel consumeren) de massa (de armen) in hongersnood kunnen duwen, wat kan leiden tot de val van de samenleving. Het onderzoek zegt dat het einde der tijden echt wel kan en roept de wereld op het economisch evenwicht te herstellen.

De mens heeft een hele evolutie ondergaan om mens te worden. Een bacterie, een mensaap,... Maar waar brengt de evolutie ons eigenlijk naartoe?



Zoals hierboven ook al ergens staat, is de mens onderhevig aan verandering. Ik zou het persoonlijk heel straf vinden moesten wij "af" zijn. Evolutie is nauwelijks te voorspellen en natuurlijk heeft niemand een glazen bol. Het blijft dus bij speculaties over hoe wij er over pakweg zo'n 100 000 jaar zullen uitzien.

Volgens één deskundige is de mens wel "af" en zou er helemaal niks meer aan ons veranderen. Dat komt, volgens hem, dat wij ons gedragen als één grote gemengde populatie. Hij zegt dat evolutie alleen plaatsvindt bij kleine groepen.

Gelukkig is niet iedereen zo saai en wordt zijn mening weerlegd. Evolutie vindt ook plaats bij grote groepen. Het zou zelfs een kweekvijver zijn voor verandering. De natuur heeft wel veel van haar macht verloren, zoals de filterende werking. Door bv. de moderne geneeskunde bereiken heel wat mensen een hoge leeftijd. Toch heeft de natuur nog heel wat touwtjes in handen.

Mensen met blond haar zouden na een tijd helemaal verdwijnen. Dat komt doordat mensen uit donkere volkeren zich op dit moment meer voortplanten. Op dit moment zou nog maar 5% van de bevolking blond zijn. Door menghuwelijken zou daar op den duur helemaal niks meer van over schieten.

Het wordt pas echt interessant als een bepaalde variant een biologisch voordeel oplevert. Dat kan ervoor zorgen dat iemand meer kinderen kan krijgen of dat die kinderen langer in leven zullen blijven. In landen waar veel aids voorkomt worden bepaalde mensen van nature tegen het virus beschermd. Zij worden geboren met een bepaald genetische variant. Volgens een wiskundig model zal dat variant zich sterk verspreiden onder de bevolking van zulke landen. Het is wel nog wachten op een concreet bewijs hiervan.

In de hoeveelheid van hersenen is er een trend waarneembaar: de australopithecus had 440 milliliter brein, de homo erectus één liter en de homo sapiens 1,5 liter. Daarbij komt ook nog de uitdijing van het voorhoofd kijken. Of de trend zich nu zal voortzetten of niet, ook met de huidige omvang kunnen de hersenen in functionaliteit en in complexiteit toenemen. Je zou dan mensen krijgen met een betere impulscontrole en betere sociale vaardigheden.

Men vreest ook voor genetische verslonzing. Zo zou de mens bepaalde kwaliteiten op den duur verliezen, zoals bv. de reuk. Ieder mens heeft zo’n duizend reukgenen. Voor mensen die dicht bij de natuur staan, is bijna de helft van die genen nog actief. Voor de anderen is dat slechts 35%. Ook ons gehoor en ons gezichtsvermogen zou op dezelfde manier achteruit gaan.


Hoe oud kan de mens later worden? En is dat wel goed?

Het is waarschijnlijk de droom van iedereen, of toch die van mij: een langer en onsterfelijk leven. Bedrijven spelen hierop in door een heel assortiment van producten aan te bieden die ouderdomskwaaltjes aanpakken en het leven zouden verlengen. Of deze producten effectief werken, hou ik in het midden. Zal het over pakweg 50 jaar mogelijk zijn om honderden jaren oud te worden?


De wetenschap is hier volop mee bezig. De tak die zich bezig houdt met ouderdomsprocessen noemt de biogerentologie. Ze doen onderzoek op proefdieren door ze bv. een aangepast dieet aan te bieden of genmutaties uit te voeren. Bij een experiment op knaagdieren, waarbij de inname van calorieën met 40% verlaagd werd, toonde aan dat dieren soms wel dubbel zo lang konden leven. Het resultaat kan best spectaculair genoemd worden. Volgens de onderzoekers is het best mogelijk dat een mens die 150 jaar zal worden nu al op aarde rondloopt.

In 1900 werd de gemiddelde Belg met moeite 50 jaar. Nu is de gemiddelde leeftijd ongeveer 80 jaar. Dat komt natuurlijk door een betere levensstandaard en een vooruitgang in de wetenschap en de geneeskunde. De gemiddelde leeftijd is de laatste honderd jaar dus flink gestegen, maar aan de maximale leeftijdsverwachting is er niets veranderd. Vroeger konden mensen, net zoals nu, ook 100 jaar of ouder worden. De wetenschappers willen, door aftakelingsprocessen in het lichaam tegen te gaan, de maximale leeftijd optrekken tot 140 jaar.

Is het wel een goed idee om hier verder onderzoek rond te doen? Brengt veel ouderen in onze maatschappij geen problemen met zich mee? We zouden te maken kunnen krijgen met overbevolking en voedselschaarste, armoede en natuurlijk zou het ook geen goed idee zijn als we denken aan de opwarming van de aarde. Aangezien het aandeel van het aantal ouderen in onze samenleving zal stijgen, betekent dat ook een hogere pensioenkost en een hogere werkloosheid bij jongeren. Opmerking: deze problemen zijn niet onoplosbaar.

Het is ook belangrijk om te denken over de waarde van een langer leven. Het zou erg zijn moest de periode van ziekte en aftakeling langer en pijnlijker worden. Maar volgens de wetenschappers is het mogelijk om de verouderingsprocessen aan te pakken waardoor we dus gezond oud kunnen worden. Filosofen en ethici staan kritisch tegenover dit onderwerp. Volgens hen moeten wij ons de vraag stellen of het wel goed is om de natuur tegen te gaan en moeten wij de dood appreciëren als een waardevol onderdeel van het leven.

De zon zorgt voor leven op deze planeet en dient als voeding voor alles wat leeft. Zonder de zon zou de aarde één grote ijsblok zijn. Maar wat is de functie van dat ander object dat we soms in de lucht zien, de maan? Hoe is het ontstaan en kunnen we zonder?

Voor het ontstaan van de maan moeten wij 4 500 miljard jaar terug in de tijd. De aarde, die toen nog geen naam had, botste met een andere planeet genaamd Theia. Wat men niet zeker weet is of die planeet nu onderdeel is geworden van de aarde, weggeslingerd of vernietigd is geweest. Wat wel bijna zeker is, is dat door de botsing grote stukken aarde zijn losgekomen. Op korte tijd zouden zij dan de maan hebben gevormd. Wat ook een mogelijkheid zou zijn, is dat door de botsing een soort van nevel zou zijn ontstaan. Deze kleine deeltjes zouden dan verschillende manen rondom de aarde hebben gevormd om later te fuseren in één maan.

De maan werd heel vroeger gebruikt als lichtbron. Het was namelijk de enige manier om ’s nachts een beetje licht te krijgen. Wat men toen nog niet wist, is dat de maan zelf geen licht produceert. De maan is net als de aarde een rotsblok dat geen licht kan geven. De enige reden waarom wij de maan kunnen zien, is doordat hij licht reflecteert van de zon.

Als wij ’s avonds naar buiten kijken, valt het op dat de maan er niet altijd hetzelfde uitziet. Soms is hij volledig rond, maar hij kan ook een kleine sikkel zijn. Dit komt door twee redenen:
  1. De maan draait om de aarde. Door deze draaiing verschuift hij elke dag een klein beetje aan de hemeloppervlakte. Na één maand staat hij ongeveer weer op dezelfde plaats aan de hemel (vandaar ook het woord “maand”).
  2. Doordat de maan ronddraait, wordt er telkens een ander stuk van de maan verlicht en weerkaatst. (zie tekening)

De maan draait net als de aarde om zijn eigen as. Hij doet daar vier weken over. Als de maan één keer om zijn as heeft gedraaid, heeft hij ook één keer om de aarde gedraaid. Hierdoor kijken wij maar naar een kant van de maan. De “achterkant” van de maan krijgen wij niet te zien.

Het zicht van de maan aan de hemel is niet altijd hetzelfde geweest. Ver voor onze beschaving moet de maan veel groter te zien zijn geweest. Dat komt doordat de maan zich zeer langzaam van de aarde verwijdert.  

De maan (en in mindere mate ook de zon) zorgt voor eb en vloed op aarde.


De maan fungeert ook als een soort van bescherming voor de aarde. Als de maan er niet zou zijn, zouden er veel meer planetoïden inslaan op de aarde. De kraters op de maan getuigen van heel wat inslagen die anders gewoon op de aarde terecht zouden komen.

Door de aantrekkingskracht van de maan heeft de aarde 24u nodig om rond zijn eigen as te draaien. Één dag op aarde duurt dus 24u. Als de maan er niet zou zijn, zou een dag hier op aarde slechts zes uur duren. Ik krijg nu al stress! Een kortere dag betekent dat de aarde sneller zal draaien en dat betekent dan weer dat wij hier op aarde te maken zouden krijgen met extreme winden en stormen.

 Bronvermelding

http://demaakbaremens.org/demaakbaremens/kies-een-thema/levenseinde/levensduur/206-thematekst-levensduurverlenging/920-thematekst-levensduurverlenging

Geen opmerkingen:

Een reactie posten