3 - Het raadsel van alles wat leeft

Heel eerlijk, ik weet heel weinig over wetenschap. Blijkbaar lees ik deze week een kinderboek! Dan moet het wel lukken, al blijft het een grote uitdaging. Het boek nodigt je alvast uit om te lezen: “een linnen rug, gouden bladzijden en prachtig geïllustreerd”.  Het boek richt zich op vragen die kinderen stellen aan hun ouders en waar ouders vaak het antwoord niet op weten. Ik ben alvast benieuwd.

Ik besluit het boek te doorbladeren en fragmenten te lezen die mij aanspreken.

Ik ben katholiek opgevoed. In de basisschool gingen we vaak naar de kerk. Maar eigenlijk ben ik helemaal niet gelovig. Ik geloof niet in God, ik geloof niet in het scheppingsverhaal. Waarom blijven mensen in het scheppingsverhaal geloven? Alles lijkt toch al achterhaald.

De bijbel.

Volgens de bijbel schiep God hemel en aarde in zes dagen en nam hij de zevende dag rust. Hij schiep licht, donker, dieren én mensen. Volgens de bijbel bestaat de aarde ongeveer 6 000 jaar. Ondanks de wetenschappelijk ontwikkeling zijn er nog steeds mensen die hierin geloven. Dat lijkt mij vrij belachelijk, want alleen al de ouderdom van de aarde is vrij makkelijk te weerleggen. Uit metingen van mineralen, de atmosfeer en fossielen blijkt dat moeder aarde zo’n 4,3 miljard jaar geleden is ontstaan. We kunnen dus spreken van een feit. Bovendien is er niemand die kan bewijzen dat de aarde ongeveer 6 000 jaar geleden is geschapen.

Geloven die mensen het diep van binnen echt of willen ze alleen maar anderen voor de gek houden? Als het eerste verhaal in de bijbel als niet waar beschouwd kan worden, dan lijkt het normaal dat de andere teksten uit de bijbel niet letterlijk geïnterpreteerd moeten worden. “Als de fundering van een huis niet goed is, wil niemand daar in wonen en zal je het vervolgens niet kunnen verkopen.” Daarom wilt iemand die in de schepping gelooft, het niet ontkennen. Als zij dat wel zouden doen, kunnen zij hun geloof niet verkopen en beweren dat elk woord uit de bijbel letterlijk genomen moet worden.

Daarnaast is het scheppingsverhaal ook poepsimpel. Het bestaat uit zes keer 24u waarin God hemel en aarde schept, dieren en Adam waaruit Eva voortvloeit. Je hoeft er niet bij na te denken. Dat moet je bij de evolutietheorie wel doen. Denk je wel na, dan duiken er al gauw tientallen vragen op. Bovendien verheft het scheppingsverhaal de mens tot het evenbeeld van god, het streelt de ijdelheid van de mens.

De evolutietheorie is niet zo simpel en streelt onze ijdelheid niet, want we zijn voortgevloeid uit materie en later de mensapen. Het lijkt wel of wij goden zijn. Wel levende wezens, maar met prachtig ontwikkelde hersenen. Wij zijn wezens met enorm veel macht en verantwoordelijkheid.

Adam en eva.

Het anders gaan denken van de mens begon tijdens de Verlichting. De Verlichting betekende het einde van het absolutisme en het einde van de macht van koningen en pauzen die ze van God gekregen zouden hebben. De radicale mensen uit de Verlichting hebben snel door dat er geen God is. Geen God betekent dus ook geen scheppingsverhaal. Mensen moeten dus anders op aarde zijn geraakt: gegroeid, geëvolueerd,… “Mensen zijn veranderd, veranderlijk, veranderbaar, maakbaar.” Mensen gaan hier voor het eerst zelfstandig over nadenken. 

De werking van de aarde en alles daarbuiten is prachtig. Het bestaat uit puzzelstukken die perfect in elkaar passen. Is het daarom mogelijk dat de mens zichzelf en de aarde kan vernietigen?

De mens lijkt alle macht op deze planeet in handen te hebben. Alles wordt door ons beheerd en gebruikt. Bossen worden gekapt, grondstoffen uitgeput, de grond, de zeeën en de lucht wordt vervuild,... en er is geen enkel andere wezen dat hiertegen in opstand komt. Het is wel zo dat alle andere wezens last hebben van ons, want planten en dieren hebben steeds minder voedsel en leefruimte. Zelfs de mens ondervindt hinder van zichzelf. Jarenlange verwaarlozing van het milieu hebben ons gebracht tot een groot mondiaal probleem. Er zijn een hele reeks theorieën of redenen over hoe de mensheid aan zijn einde kan komen. Ik schets hieronder de meest belangrijke.

De opwarming van de aarde is waarschijnlijk het grootste probleem. De gemiddelde temperatuur is sinds het einde van de negentiende eeuw met bijna één graad gestegen. Bij de opwarming van de aarde komen hoogstwaarschijnlijk heel wat klimaatveranderingen kijken. Zeker wanneer de temperatuur op aarde zal stijgen met meer dan twee graden. Dat kan zorgen voor een stijging van de zeespiegel, de toename van droogte- en hitteperiodes en extreme neerslag.

De opwarming van de aarde is vooral het gevolg van een versterkt broeikaseffect veroorzaakt door broeikasgassen. Ook de uitstoot van fijnstof en roet door de mens hebben een slecht effect op het klimaat. De mens is waarschijnlijk voor 95% verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde.

De klimaatverandering is al volop bezig. Zo is de zeespiegel de laatste 100 jaar met zo'n 10cm gestegen en is de uitstoot tussen 2000 en 2010 nog nooit zo hoog geweest. Bovendien is de klimaatverandering niet meer te stoppen. Ook al stoppen we vandaag met alle uitstoot van broeikasgassen. Sommige gassen blijven meer dan 1000 jaar aanwezig in onze atmosfeer en werken zo dus nog vele eeuwen door.

Geen enkel continent zal aan de klimaatverandering ontsnappen. De armen mensen in het Zuiden zullen hier waarschijnlijk het meeste last van hebben. Waarschijnlijk zullen steden zoals New York gewoon kunnen verdwijnen.

De opwarming van de aarde kan vernietigend zijn voor de wereld. Het veroorzaakt de uitputting van vers water, gewassen, vernietigd koraalriffen, doet de Noordpool smelten,... Ook zullen extreme weersomstandigheden, zoals stormen en overstromingen die steeds erger worden door de stijging van het zeeniveau, heel wat mensenlevens kosten. Het is gelukkig nog niet te laat. We mogen de kaap van een stijging van twee graden niet halen, maar we moeten de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 terugdringen tot 40 à 70 procent. Bovendien moet vanaf nu alles ingezet worden op hernieuwbare energie.

"Laat het voor iedereen duidelijk zijn: we moeten een nieuwe houding vinden, een nieuwe cultuur, een nieuwe instelling, een nieuwe eenheid van de mensheid, voor ons voortbestaan."

De opwarming van de aarde is niet de enige manier hoe wij onszelf kunnen vernietigen. Uit een onderzoek gefinancierd door NASA zijn wij goed op weg om over enkele decennia al van deze aardbol te verdwijnen. Dat komt door de toenemende economische instabiliteit, de overbevolking en de druk op de natuurlijke bronnen. De samenleving bevindt zich op dit moment op een vrij duurzaam pad. Dan is het nog mogelijk dat een klein aantal elites (rijken die te veel consumeren) de massa (de armen) in hongersnood kunnen duwen, wat kan leiden tot de val van de samenleving. Het onderzoek zegt dat het einde der tijden echt wel kan en roept de wereld op het economisch evenwicht te herstellen.

De mens heeft een hele evolutie ondergaan om mens te worden. Een bacterie, een mensaap,... Maar waar brengt de evolutie ons eigenlijk naartoe?

Zoals hierboven ook al ergens staat, is de mens onderhevig aan verandering. Ik zou het persoonlijk heel straf vinden moesten wij "af" zijn. Evolutie is nauwelijks te voorspellen en natuurlijk heeft niemand een glazen bol. Het blijft dus bij speculaties over hoe wij er over pakweg zo'n 100 000 jaar zullen uitzien.

Volgens één deskundige is de mens wel "af" en zou er helemaal niks meer aan ons veranderen. Dat komt, volgens hem, dat wij ons gedragen als één grote gemengde populatie. Hij zegt dat evolutie alleen plaatsvindt bij kleine groepen.

Gelukkig is niet iedereen zo saai en wordt zijn mening weerlegd. Evolutie vindt ook plaats bij grote groepen. Het zou zelfs een kweekvijver zijn voor verandering. De natuur heeft wel veel van haar macht verloren, zoals de filterende werking. Door bv. de moderne geneeskunde bereiken heel wat mensen een hoge leeftijd. Toch heeft de natuur nog heel wat touwtjes in handen.

Mensen met blond haar zouden na een tijd helemaal verdwijnen. Dat komt doordat mensen uit donkere volkeren zich op dit moment meer voortplanten. Op dit moment zou nog maar 5% van de bevolking blond zijn. Door menghuwelijken zou daar op den duur helemaal niks meer van over schieten.

Het wordt pas echt interessant als een bepaalde variant een biologisch voordeel oplevert. Dat kan ervoor zorgen dat iemand meer kinderen kan krijgen of dat die kinderen langer in leven zullen blijven. In landen waar veel aids voorkomt worden bepaalde mensen van nature tegen het virus beschermd. Zij worden geboren met een bepaald genetische variant. Volgens een wiskundig model zal dat variant zich sterk verspreiden onder de bevolking van zulke landen. Het is wel nog wachten op een concreet bewijs hiervan.

In de hoeveelheid van hersenen is er een trend waarneembaar: de australopithecus had 440 milliliter brein, de homo erectus één liter en de homo sapiens 1,5 liter. Daarbij komt ook nog de uitdijing van het voorhoofd kijken. Of de trend zich nu zal voortzetten of niet, ook met de huidige omvang kunnen de hersenen in functionaliteit en in complexiteit toenemen. Je zou dan mensen krijgen met een betere impulscontrole en betere sociale vaardigheden.

Men vreest ook voor genetische verslonzing. Zo zou de mens bepaalde kwaliteiten op den duur verliezen, zoals bv. de reuk. Ieder mens heeft zo’n duizend reukgenen. Voor mensen die dicht bij de natuur staan, is bijna de helft van die genen nog actief. Voor de anderen is dat slechts 35%. Ook ons gehoor en ons gezichtsvermogen zou op dezelfde manier achteruit gaan.

Hoe oud kan de mens later worden? En is dat wel goed?

Het is waarschijnlijk de droom van iedereen, of toch die van mij: een langer en onsterfelijk leven. Bedrijven spelen hierop in door een heel assortiment van producten aan te bieden die ouderdomskwaaltjes aanpakken en het leven zouden verlengen. Of deze producten effectief werken, hou ik in het midden. Zal het over pakweg 50 jaar mogelijk zijn om honderden jaren oud te worden?

De wetenschap is hier volop mee bezig. De tak die zich bezig houdt met ouderdomsprocessen noemt de biogerentologie. Ze doen onderzoek op proefdieren door ze bv. een aangepast dieet aan te bieden of genmutaties uit te voeren. Bij een experiment op knaagdieren, waarbij de inname van calorieën met 40% verlaagd werd, toonde aan dat dieren soms wel dubbel zo lang konden leven. Het resultaat kan best spectaculair genoemd worden. Volgens de onderzoekers is het best mogelijk dat een mens die 150 jaar zal worden nu al op aarde rondloopt.

In 1900 werd de gemiddelde Belg met moeite 50 jaar. Nu is de gemiddelde leeftijd ongeveer 80 jaar. Dat komt natuurlijk door een betere levensstandaard en een vooruitgang in de wetenschap en de geneeskunde. De gemiddelde leeftijd is de laatste honderd jaar dus flink gestegen, maar aan de maximale leeftijdsverwachting is er niets veranderd. Vroeger konden mensen, net zoals nu, ook 100 jaar of ouder worden. De wetenschappers willen, door aftakelingsprocessen in het lichaam tegen te gaan, de maximale leeftijd optrekken tot 140 jaar.

Is het wel een goed idee om hier verder onderzoek rond te doen? Brengt veel ouderen in onze maatschappij geen problemen met zich mee? We zouden te maken kunnen krijgen met overbevolking en voedselschaarste, armoede en natuurlijk zou het ook geen goed idee zijn als we denken aan de opwarming van de aarde. Aangezien het aandeel van het aantal ouderen in onze samenleving zal stijgen, betekent dat ook een hogere pensioenkost en een hogere werkloosheid bij jongeren. Opmerking: deze problemen zijn niet onoplosbaar.

Het is ook belangrijk om te denken over de waarde van een langer leven. Het zou erg zijn moest de periode van ziekte en aftakeling langer en pijnlijker worden. Maar volgens de wetenschappers is het mogelijk om de verouderingsprocessen aan te pakken waardoor we dus gezond oud kunnen worden. Filosofen en ethici staan kritisch tegenover dit onderwerp. Volgens hen moeten wij ons de vraag stellen of het wel goed is om de natuur tegen te gaan en moeten wij de dood appreciëren als een waardevol onderdeel van het leven.

De zon zorgt voor leven op deze planeet en dient als voeding voor alles wat leeft. Zonder de zon zou de aarde één grote ijsblok zijn. Maar wat is de functie van dat ander object dat we soms in de lucht zien, de maan? Hoe is het ontstaan en kunnen we zonder?

Voor het ontstaan van de maan moeten wij 4 500 miljard jaar terug in de tijd. De aarde, die toen nog geen naam had, botste met een andere planeet genaamd Theia. Wat men niet zeker weet is of die planeet nu onderdeel is geworden van de aarde, weggeslingerd of vernietigd is geweest. Wat wel bijna zeker is, is dat door de botsing grote stukken aarde zijn losgekomen. Op korte tijd zouden zij dan de maan hebben gevormd. Wat ook een mogelijkheid zou zijn, is dat door de botsing een soort van nevel zou zijn ontstaan. Deze kleine deeltjes zouden dan verschillende manen rondom de aarde hebben gevormd om later te fuseren in één maan.

De maan werd heel vroeger gebruikt als lichtbron. Het was namelijk de enige manier om ’s nachts een beetje licht te krijgen. Wat men toen nog niet wist, is dat de maan zelf geen licht produceert. De maan is net als de aarde een rotsblok dat geen licht kan geven. De enige reden waarom wij de maan kunnen zien, is doordat hij licht reflecteert van de zon.

Als wij ’s avonds naar buiten kijken, valt het op dat de maan er niet altijd hetzelfde uitziet. Soms is hij volledig rond, maar hij kan ook een kleine sikkel zijn. Dit komt door twee redenen:

1. De maan draait om de aarde. Door deze draaiing verschuift hij elke dag een klein beetje aan de hemeloppervlakte. Na één maand staat hij ongeveer weer op dezelfde plaats aan de hemel (vandaar ook het woord “maand”).
2. Doordat de maan ronddraait, wordt er telkens een ander stuk van de maan verlicht en weerkaatst. (zie tekening)

De maan draait net als de aarde om zijn eigen as. Hij doet daar vier weken over. Als de maan één keer om zijn as heeft gedraaid, heeft hij ook één keer om de aarde gedraaid. Hierdoor kijken wij maar naar een kant van de maan. De “achterkant” van de maan krijgen wij niet te zien.

Het zicht van de maan aan de hemel is niet altijd hetzelfde geweest. Ver voor onze beschaving moet de maan veel groter te zien zijn geweest. Dat komt doordat de maan zich zeer langzaam van de aarde verwijdert.  

De maan (en in mindere mate ook de zon) zorgt voor eb en vloed op aarde.

De maan fungeert ook als een soort van bescherming voor de aarde. Als de maan er niet zou zijn, zouden er veel meer planetoïden inslaan op de aarde. De kraters op de maan getuigen van heel wat inslagen die anders gewoon op de aarde terecht zouden komen.

Door de aantrekkingskracht van de maan heeft de aarde 24u nodig om rond zijn eigen as te draaien. Één dag op aarde duurt dus 24u. Als de maan er niet zou zijn, zou een dag hier op aarde slechts zes uur duren. Ik krijg nu al stress! Een kortere dag betekent dat de aarde sneller zal draaien en dat betekent dan weer dat wij hier op aarde te maken zouden krijgen met extreme winden en stormen.

 Bronvermelding

http://www.grenswetenschap.be/permalink.asp?i=4472

https://www.ikhebeenvraag.be/vraag/12876/Hoe-komt-het-dat-zoveel-mensen-in-de-bijbel-geloven-terwijl-er-toch-bewezen-is-dat-de-mens-ergens-anders-uit-is-voortgekomen

http://www.knack.be/nieuws/planet-earth/10-dingen-die-iedereen-moet-weten-over-de-opwarming-van-de-aarde/article-normal-138303.html

http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1138246/2009/02/12/Waar-evolueert-de-mens-heen.dhtml

http://www.knack.be/nieuws/planet-earth/nasa-waarschuwt-voor-het-einde-van-de-wereld/article-normal-134011.html

http://wetenschap.infonu.nl/ruimtevaart/3329-wat-is-de-maan-en-wat-is-haar-merkbare-invloed.html

http://hemel.waarnemen.com/FAQ/Maan/004.html

http://www.sterrenkunde.nl/index/ebooks/pdf_8967/ebook_maan.pdf

http://www.scientias.nl/maan-er-zou/92921

http://demaakbaremens.org/demaakbaremens/kies-een-thema/levenseinde/levensduur/206-thematekst-levensduurverlenging/920-thematekst-levensduurverlenging

2 - The pianist

Korte inhoud

Net als in de trailer begint de film zelf ook met Wladyslaw Szpilman die een stuk van Chopin op zijn piano aan het spelen is. Tot plots.... de bombardementen beginnen! Wladyslaw Szpilman moet stoppen met spelen omdat hij gewoonweg van zijn stoel geblazen wordt door deze bombardementen. De oorlog is begonnen, de Duitsers zijn Polen binnengevallen.

Szpilman is een joodse, talentvolle pianist en woont met zijn familie in het Poolse Warschau. Na het begin van de bombardementen heerst het geloof dat de oorlog van korte duur zal zijn omdat zowel Groot-Brittanië als Frankrijk de oorlog verklaren aan Duitsland. Niets is minder waar. Polen wordt bezet en de joden krijgen met de dag minder rechten. Ze worden in een getto gestopt, er wordt een muur rond gebouwd, een groot deel wordt afgevoerd naar werkkampen of vernietigingskampen,…

Op een dag wordt hij met zijn familie gedwongen om naar zo’n werkkamp te gaan. Toen hij samen met zijn familie en een grote groep mensen naar de trein wordt gebracht, wordt hij uit de groep geplukt. Hij wordt gered door zijn bekendheid en connecties terwijl zijn familie waarschijnlijk snel de dood in de ogen zal kijken.

Wladyslaw kan als arbeider gaan werken voor de Duitsers. Hij krijgt met vele anderen een onderkomen in de getto. Eén persoon krijgt de toelating om eten in de stad te gaan kopen voor alle arbeiders. Die persoon smokkelt ook een lange tijd wapens mee binnen. Op deze manier wordt er een opstand voorbereid.

Szpilman kan uit de getto ontsnappen, maar op straat is het voor hem niet veilig. De Duitsers hebben immers een klopjacht geopend op de Joden. Hij kan een onderkomen vinden bij verschillende verzetsstrijders. Szpilman leeft jaren ondergedoken, krijgt niet al te veel eten en krijgt ook last van zijn gezondheid. Het einde van de oorlog nadert en de Duitsers dreigen te verliezen van de oprukkende Sovjets. Het Duitse leger schiet op alles, zo ook op het huis waar Szpilman verblijft. Hij kan ontsnappen en overleeft dagen aan een stuk in de ruïnes van de stad.

Wanneer de oorlog bijna afgelopen is, staat hij oog in oog met een Duitse officier. De officier laat hem een stuk van Chopin spelen op de piano. Hij laat hem ongedeerd. Sterker nog, de officier helpt Szpiman overleven door voor eten en warmte te zorgen tot de Sovjets Warschau hebben bereikt.

Komt de Jodenhaat uit de tijd van Hitler?

Hitler heeft antisemitisme of Jodenhaat niet zelf uitgevonden. Hij groeide op in Wenen. Daar ontstonden aan het einde van de 18^de eeuw al antisemitische stromingen. Eind 1800 liet de toenmalige burgemeester van Wenen bordjes hangen met “verboden toegang voor Joden”. De burgemeester werd erg populair en Joden werden vernederd. Deze periode heeft een grote indruk nagelaten op de kleine Adolf Hitler.

Adolf Hitler met zijn bekende groet.

Na de Eerste Wereldoorlog werd de Jodenhaat ook uitgebreid naar de rest van Europa. Duitsland verloor die oorlog, maar niemand kon zeggen waarom. Duitsland gaf, heel makkelijk, de Joden de schuld van de nederlaag. Joden bekleedden vaak hogere functies en hadden het daardoor financieel beter dan gemiddeld. Bovendien heerste er ook een zekere jaloersheid omdat de joodse gemeenschap snel herstelde na de beurscrash eind 1800.

Nadat Hitler en zijn partij in 1933 aan de macht kwamen in Duitsland, begonnen de pesterijen tegen de Joden. Op 1 april van dat jaar werden Joodse dokters, winkels,… geboycot. De nazi’s vonden dat Duitsers niks meer bij Joden mochten gaan kopen. Een aantal dagen later werd er een wet goedgekeurd waarin stond dat de regering geen Joden meer te werk mogen stellen. Vanaf toen konden Joden enkel nog ondergeschikt werk uitvoeren.

In september 1935 gingen de rassenwetten van Neurenberg van kracht. Hierin werd bepaald wie wel of geen Jood was. Vanaf toen waren Joden geen gelijkwaardige burgers meer. Ook werd bepaald dat joden en niet-Joden geen relatie met elkaar mochten beginnen. In 1937 en 1938 werden nog een aantal wetten goedgekeurd waarin Joden financieel gestraft werden voor hun afkomst.

De pesterijen werden steeds erger: de regering deed geen zaken meer met Joodse bedrijven, dokters mochten geen Joodse patiënten behandelen, Joodse kinderen mochten niet meer naar gewone scholen,... In november 1938 schoot een Poolse Jood twee Duitse officieren neer in de Duitse ambassade van Parijs. Als wraakactie werden in de nacht van 9 op 10 november tientallen Joden vermoord, winkels, huizen en synagogen in brand gestoken,… Deze nacht wordt Kristallnacht genoemd.

Het hoogtepunt van de Jodenhaat speelde zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog. Naar schatting zouden tussen de 5 a 6 miljoen Joden omgekomen zijn in heel Europa. In mei 1943 werd Duitsland “gezuiverd van Joden”. Bijna 200 000 Duitse Joden werden toen omgebracht.

Joodse mannen en vrouwen worden gedwongen de straat te schrobben.

Waarom kwam er een einde aan de samenwerking tussen Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie?

Eind jaren 40 zag de Sovjet-Unie Duitsland al als een bedreiging. De Sovjet-Unie zocht toenadering met Europese landen, zoals Engeland en Frankrijk, maar zij namen de Sovjets niet serieus. Zij werden toen immers als een even grote bedreiging gezien als Nazi-Duitsland. West-Europese landen stuurden lagere officieren naar de Sovjet-Unie voor onderhandelingen. De Sovjets voelden zich niet serieus genomen en zochten dan maar toenadering bij Duitsland.

De ondertekenaars van het pact.

Die twee landen gooiden het uiteindelijk op een akkoord waarin stond dat beide landen elkaar niet zouden aanvallen en dat ook niet zouden doen als Duitsland of de Sovjet-Unie door een derde land zou worden aangevallen. Het akkoord werd de Molotov-Ribbentroppact gedoopt, genoemd naar de ministers van Buitenlandse Zaken van beide landen. Het akkoord werd ondertekend in de nacht van 23 op 24 augustus van het jaar 1939.

Zonder dit pact had Duitsland Polen waarschijnlijk nooit kunnen aanvallen. Groot-Brittannië stond borg voor de neutraliteit van Polen. Als Duitsland de aanval op Polen zou openen, zou er dus zeker een reactie van Groot-Brittannië komen. Daarnaast was de Sovjet-Unie de grote vijand van Nazi-Duitsland (links vs rechts). Het akkoord met de Sovjets was dus nodig om niet op twee fronten te moeten vechten: West-Europa, wat niet uit te sluiten was door de reactie van Groot-Brittannië door de Duitse inval in Polen, en in het Oosten (Sovjet-Unie). Maar het laatste kwam er in eerste instantie dus niet van door het pact.

Één week na het ondertekenen van het pact, werd Polen aangevallen (zie later). Na de Poolse inval, bezette de Sovjet-Unie heel wat andere landen zoals Estland, Letland en Finland. Duitsland bezette op zijn beurt West-Europa, Denemarken en Noorwegen. De twee landen werkten elkaar niet tegen. Al leek het wel een wedstrijdje wie de meeste landen kon bezetten.

Duitsland had ook controle over de Balkan. Daar wringt het schoentje. De Sovjet-Unie wou meer macht in de Balkan. Dat liet Hitler echter niet toe. In juni van 1941 viel Duitsland de Sovjet-Unie aan en was er van het pact dus geen sprake meer. De Sovjets zouden ook op een plan broeden om Duitsland aan te vallen, maar Hitler was sneller.

Hitler dacht in het begin dat alles goed ging: hij zag bij de inval bijna geen Russische soldaten, het leek wel alsof zijn soldaten zo door Moskou konden gaan. Stalin, de toenmalige dictator van de Sovjets, bedacht een slim plan. Hij wist dat zijn leger groter en sterker was dan dat van Hitler. Stalin trok zijn legers terug en verbrandde zijn eigen land. Toen de Duitse troepen in die platgebrande dorpen kwamen, konden ze noch voedsel noch onderdak vinden.

Hitler kreeg nog een nieuw plan. Hij verdeelde zijn leger op in drie groepen. De eerste groep moest naar het Noorden, naar Stalingrad gaan. De tweede groep naar Moskou en de derde groep ging naar het Zuiden. Het leger van Hitler geraakten vermoeid en uitgeput. Het koude weer speelde hen parten, zeker omdat ze helemaal geen goede uitrusting hadden om deze tocht te doen. Ze droegen nog steeds hun zomeruniform terwijl het temperaturen waren van onder nul graden.

De Russen hadden zich goed voorbereid in de hoofdstad Moskou terwijl de Duitse tanks meer en meer kwamen vast te zitten in de modder of in de sneeuw. De eerste grote nederlaag die de Duitsers kregen was die bij de slag van Stalingrad in 1943. Hier verloor Hitler veel soldaten. Natuurlijk was Hitler koppig en liet zijn soldaten een half jaar vechten. Wat daarna nog overbleef van zijn soldaten moest richting Moskou gaan om daar te vechten, ook daar hebben de Duitsers het gevecht niet gewonnen.

De bekende vlag van de Sovjet-Unie, met hamer en sikkel.

Waarom is Polen het eerste land dat aangevallen wordt tijdens de Tweede Wereldoorlog?

De Tweede Wereldoorlog heeft verschillende aanleidingen:

• In Duitsland heerste politieke instabiliteit. Links en rechts vochten om de macht. Er was veel armoede en chaos. Het fascisme kreeg vrij spel om op te rukken.
• Na de Eerste Wereldoorlog werd het Verdrag van Versailles ondertekend. Dat verdrag was heel nadelig voor Duitsland. Ze moesten heel wat gebieden afstaan, ze werden gedwongen tot het betalen van een torenhoge boete en ze mochten militair niet meer zo actief zijn.
• Niet alleen Duitsland kreeg te maken met het fascisme. Ook in Italië rukte de extreemrechtse stroming snel op. Rusland werd dan weer communistisch. De andere landen werden bang.
• De economische situatie in Duitsland was dramatisch. Hitler kon profiteren van de chaos en kwam aan de macht.

Hitler had een grote drang naar macht en wou gebiedsuitbreiding naar Oost-Europa toe. Polen moest worden vernietigd. Ook wou Hitler gebruik maken van de grondstoffen van Polen voor de rest van zijn oorlog. Bovendien had Duitsland veel gebied moeten afstaan aan Polen na het tekenen van het Verdrag van Versailles.

In de ochtend van 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen. De inval werd “Operatie Fall Weiss” genoemd. Duitsland wou op korte tijd Polen volledig inpalmen. Diezelfde dag verklaarde Engeland en wat later ook Frankrijk de oorlog aan Duitsland. Zij stonden namelijk garant voor de Poolse neutraliteit. Half september viel ook de Sovjet-Unie Polen binnen. Zij richtte zich alleen op de gebieden die hen na de Eerste Wereldoorlog werden “afgepakt” door Polen.

Het Poolse leger was sterk verouderd, maar ze konden toch meer dan vier weken weerstand bieden tegen het sterke en vernieuwde leger van Duitsland. In de eerste week van oktober capituleerde Polen uiteindelijk na dapper weerwerk.

Hitler kon rekenen op een sterk en groot leger met een verregaande mechanisatie. 

Waar komt het woord getto vandaan? Hoe leeft men in een getto?

Bij een getto denken de meeste mensen aan probleemwijken in de VS, zoals bv. The Bronx in New York. Toch is een getto niet afkomstig uit Amerika, maar wel uit de Italiaanse stad Venezia. Ongeveer vijf eeuwen geleden moest de Joodse gemeenschap in Venezie verhuizen naar een aparte wijk aan de rand van de stad. Na zonsondergang mochten de Joden hun wijk niet meer uit. Het bleef niet bij één getto, want ook in Polen en in Portugal werden getto’s geïntroduceerd. In de 18^deeeuw werden de Joden bevrijd uit hun getto’s, maar ze worden er later door de nazi’s terug in gestopt.

Voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog had Warschau een grote Poolse gemeenschap die samenleefde in een wijk. In 1940 besloten de nazi’s om alle Joden onder te brengen in één wijk, de getto van Warschau. Officiële cijfers zijn er niet, maar naar schatting zouden ongeveer 500 000 Joden in de getto geleefd hebben. Niet-Joden die op de plaats van de getto woonden, moesten vertrekken. Omgekeerd ook, Joden die niet op de plaats van de getto woonden, moesten alles achterlaten.

Door ondervoeding, overbevolking en ziektes daalde het inwonersaantal drastisch. Vanaf 1942 moesten de Joden vernietigd worden. Velen werden overgebracht naar werk- of vernietigingskampen. Het inwonersaantal daalde tot 37 000 joden.

De getto van Warschau was zeker niet het enige, maar wel het grootste die de nazi’s oprichtten.

Beelden uit de getto van Warschau...

Hoe zag het dagelijks leven eruit in de getto?

In het begin ging alles zijn gangetje nog en konden de Joden de getto verlaten om te gaan werken in het “gewone” deel van de stad. Maar op een zekere dag werd er prikkeldraad gespannen, de poorten gesloten en de wachtposten bewaakt met soldaten. Dat zorgde voor een economische catastrofe, want de kleine bedrijfjes binnen de getto konden maar aan enkelingen werk bieden. Bovendien werden er dagelijks nog Joden in de getto gepropt. Honger, afranselingen en openbare executies waren dagelijkse kost.

Honger was misschien wel het ergste waar de mensen mee te maken kregen. Het Duitse leger leverde vaak bedorven etenswaren die voor hen niet goed genoeg meer waren. De Joden probeerden ruilmiddelen met handwerk te vervaardigen die dan in het “gewone” deel van Warschau geruild konden worden voor eten.

Mensen stierven op staart van armoede, honger en uitputting. Wie hier niet stierf, wachtte misschien nog een ergere dood in de vernietigingskampen. Uitwerpselen en afval lagen over de stoep verspreid. Het gebeurde vaak dat een kind eten van een voorbijganger stal op straat. Zelfs al werd het kind door een menigte afgeranseld, dan nog bleef hij eten. Kinderen werden ook gebruikt als “voedselleveranciers”. Ze klommen over de muur wanneer de wachters niet keken en probeerden terug te keren met eten. Als een wachter een kind betrapte, werd er gewoon op geschoten.

De Joden probeerden zich te behelpen met alle mogelijke middelen:

• Een liefdadigheidsorganisatie kon soep voorzien voor 2/3 van het getto.
• Men mocht vier basisscholen inrichten van de Joodse kinderen. In het geheim werden er ook andere scholingen gegeven, zoals universiteitsopleidingen.
• Er was ook een weeshuis waar kinderen terecht konden, maar deze werd in 1942 wel ontruimd.
• Er werden lezingen gehouden, concerten en theaters georganiseerd om het culturele leven in stand te houden.

Iedereen moest weten dat je van Joodse afkomst was. Daarom was het verplicht op een Davidsster met de juiste afmetingen op je arm te dragen.

Bronvermelding

http://www.moviemeter.nl/film/3105

http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/geschiedenis/27347-religieuze-geschiedenis-joden-58-antisemitisme-voor-wo-ii.html

http://mens-en-samenleving.infonu.nl/sociaal/31726-jodenhaatantisemitisme-waarom-haten-antisemieten-joden.html

http://www.kennislink.nl/publicaties/de-onthoofding-van-polen

http://www.schooltv.nl/no_cache/video/crid/20121231_getto01/

http://www.isgeschiedenis.nl/toen/april/joodse-opstand-in-de-getto-van-warschau/

http://www.mj-wo2tour.nl/Ghetto%20Warschau.html

http://ejbron.wordpress.com/2013/01/19/historie-joods-leven-in-de-gettos-van-nazi-duitsland-de-hel-op-aarde/

http://nl.wikipedia.org/wiki/Getto_van_Warschau

http://www.voorbeginners.info/polen/politiek-1.htm

1 - Persepolis

Deze week kijk ik naar Persepolis. Dat is een animatiefilm die geschreven en geregisseerd is door Marjane Satrapi. Satrapi geeft een beeld van Iran van voor, tijdens en na de omwentelingen in haar land, een aantal decennia geleden. De animatiefilm is autobiografisch. 

Ik weet dat Iran vaak op een slechte manier in het nieuws komt. Neem nu de slechte relatie met het Westen, de nucleaire activiteiten of de onderdrukking van de vrouw. Al mijn kennis blijft op de oppervlakte. Ik wil hier graag meer over weten. Ik heb mij voorgenomen om tijdens de film de vragen die in mij opkomen te noteren en ook deze te onderzoeken.

Het bekijken van een animatiefilm is op zich is al een grote opgave voor mij. De beelden zijn, meer dan bij een gewone film, moeilijk waarneembaar. Maar ik wil de uitdaging niet uit de weg gaan.

Korte inhoud

Hieronder kan je de trailer van Persepolis bekijken:

De film begint met een flashback van Marjane. Deze scène is in kleur. Ze zit in een luchthaven en denkt terug aan haar leven in Iran. Marjane is ondertussen al een vrouw geworden. Vanaf dan spelen de scènes zich in zwart-wit af.

Marjane is acht jaar en woont met haar ouders in Teheran. Ze beleeft haar kinderjaren zoals een meisje in het Westen haar kinderjaren zou beleven. Onder het bewind van de sjah kent de bevolking, desondanks de dictatuur, veel vrijheid. De sjah wordt afgezet, maar het slechte nieuws is dat de moslims met zeer radicale ideeën aan de macht komen. Vanaf dan ziet Iran er helemaal anders uit: het drinken van alcohol is verboden, het luisteren naar westerse muziek mag niet meer, de positie van de vrouw is niet meer wat het geweest is,…

Marjane is niet op haar mondje gevallen. Ze is niet bang om haar mening te uiten over de rechten die ze haar en haar landgenoten hebben afgepakt. Ze is er niet vies om tegen haar leerkrachten in te gaan. Iran is niet veilig voor mensen die hun mening negatief uiten tegenover het regime. Daarom beslissen haar ouders om haar naar het buitenland te sturen.

Ze komt terecht in Wenen, waar ze een aantal dagen bij een vriendin van haar moeder logeert. Daar is al snel geen plaats meer voor haar. Daarna komt ze terecht in een soort van internaat bij de nonnen en bij een oude “zotte” vrouw, waar ze uiteindelijk verdacht wordt van diefstal en op straat moet gaan slapen. In Oostenrijk komt Marjane opnieuw in aanraking met de vrijheid, maar ook met de westerse cultuur. Ze heeft het erg moeilijk om zich aan te passen. Nadat ze met een zware bronchitis in het ziekenhuis belandt, besluit ze naar huis te gaan. De voorwaarde is dat er geen vragen worden gesteld over haar tijd in Oostenrijk.

Bij aankomst in Iran is Marjane een jonge vrouw geworden. In Iran is er ondertussen weinig veranderd. De moslims hebben de macht nog steeds stevig in handen. Marjane besluit om naar de universiteit te gaan. Het contrast met Wenen blijkt te groot. De Iraniërs, de vrouwen in het bijzonder, hebben weinig vrijheid. Alles moet stiekem gebeuren. Na een huwelijk dat stuk loopt, besluit Marjane Iran voorgoed te verlaten.

Waar ligt Iran?

Iran grenst in het Oosten aan Turkmenistan, Afghanistan en Pakistan. In het Westen aan Azerbeidzjan, Armenië en Irak. De hoofdstad van Iran is Teheran.  

Waarom werd de sjah afgezet? Een stukje geschiedenis…

Begin 1900 kwamen de toenmalige sjah en een Britse ondernemer tot een akkoord over de exploratie van de olievoorraden van Iran. Hiermee kwam de Anglo-Persian Oil Company tot stand. Iran werd hier erg in benadeeld en kreeg slechts een klein aandeel van de nettowinst.

Door het grote aandeel van Groot-Brittannië in de olie-industrie, ging het zich ook moeien met de binnenlandse politiek van Iran. Zo verleenden ze steun aan Reza Shah Pahlavi, een westersgezinde sjah, bij een staatsgreep in 1925. Diezelfde sjah verklaarde zich in 1940 neutraal tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar hij sloot wel een handelspact met nazi-Duitsland. Als reactie bezetten Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie Iran in 1941 en zetten de Sjah af.

Reza Shah werd met de steun van Groot-Brittannië opgevolgd door zijn zoon, Mohammed Reza Pahlavi. Hij besloot om goede vriendjes met Groot-Brittannië te blijven en veranderde daarom niks aan het lage aandeel van de nettowinst dat Iran kreeg door de olie-industrie. De politieke tegenstanders van de nieuwe sjah, onder wie Mohammed Mossadegh, kunnen hier niet om lachen.

In 1951 werd Mossadegh premier. De sjah kon hier geen stokje voor steken, want de nieuwe premier was erg populair bij de bevolking. Dat kwam door zijn sociale politiek (een uitkering voor werklozen, het investeren in publieke voorzieningen,…) en omdat hij zich afkeerde van het bemoei van het buitenland.  Op 1 mei van datzelfde jaar maakte hij bekend dat hij de olie-industrie wilde nationaliseren. Hierop besloten de Britten de Iranese olie-industrie te boycotten en zo kwam het land in een crisis terecht. Er ontstond ook een machtsstrijd tussen de premier, die ondertussen steun kreeg van de communisten, en de sjah, die nog steeds de kant van Groot-Brittannië koos. Mossadegh wist een jaar later zijn gelijk te halen en verkleinde de macht van de sjah.

Door de Koude Oorlog maakten Groot-Brittannië en nu ook Amerika zich zorgen over de banden tussen de premier en de communisten. Het was hoog tijd voor een machtswissel in Iran, vonden ze. In maart van 1953 orkestreerde de CIA een staatsgreep.  Ze huurden een grote groep misdadigers in om een opstand te beginnen in Teheran. Bij de rellen, waarbij heel wat gebouwen vernield en in brand gestoken werden, kwamen honderden mensen om het leven. Een aantal maanden laten sloot het Iraanse leger zich aan bij de opstandelingen en kwam er een einde aan het tijdperk van premier Mossadegh.

De macht van de sjah werd hierna terug hersteld. Zijn bewind en zijn goede banden met het Westen, zorgden ervoor dat hij, zijn omgeving en de elite in grote weelde konden leven. Dat in schril contrast met de mensen op het platteland die vaak in schrijnende armoede leefden. De sjah werd ook wel een dictator genoemd omdat hij de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid aan banden legden.

In 1978 kwamen scholieren, studenten, communisten en intellectuelen op straat om te protesteren tegen het bewind van de sjah. In eerste instantie eisten ze alleen de vrijlating van politieke gevangenen en dat vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid hersteld werden. Al snel klonk het “dood aan de sjah” op straat. De protesten werden hard aangepakt door de sjah en dat zorgde voor honderden doden. Hierdoor raakte hij de steun van het Westen kwijt. In 1979 besloot de sjah te vertrekken uit Iran, naar eigen zeggen voor een langdurige vakantie, maar zijn positie was onhoudbaar geworden. Ruhollah Khomeini greep de macht in Iran en de Islamitische Republiek werd uitgeroepen. 

Dit is de laatse sjah van Iran. 

Waarom kwamen de Islamieten aan de macht? Wat is hun visie?

“De sjah vertrok…. en daarna kwam de kater.”

Ayatollah Khomeini laat voor het eerst van zich horen in 1960. De sjah wou vrouwenkiesrecht invoeren en niet-moslims laten deelnemen aan lokale verkiezingen. Khomeini en de andere geestelijken kunnen deze wet in eerste instantie tegenhouden, maar een aantal jaren later volgt er opnieuw een voorstel van de Sjah. Khomeini gaat hard tegen de sjah in en noemt het voorstel “een bedreiging van de fundamenten van de Islam.”.  Er volgen heel wat opstanden georganiseerd door de geestelijken, maar deze worden hard neergeslagen. De ayatollah wordt er uiteindelijk gearresteerd en na zijn vrijlating verbannen. Hij verblijft meer dan tien jaar in Irak waar hij zijn strijd tegen de sjah verder zet. Maar velen vergeten hem. Tot in 1978.

De jonge ayatollah Khomeini.

Vanaf het begin van de opstanden tegen de sjah, weet de ayatollah heel de bevolking achter zich te krijgen. De linkervleugel van het politiek spectrum weet hij te boeien door te pleiten voor meer vrijheid en democratie. De conservatieven krijgt hij aan zijn kant door zijn verzet van de import van westerse producten en gewoonten. Toen hij nog in Irak verbleef, verspreidde hij zijn boodschap door middel van cassettebandjes die dan te beluisteren waren in de moskeeën of te koop werden aangeboden in winkels.

Khomeini moet het Iraaks grondgebied verlaten en komt terecht in Frankrijk. Daar kan hij het Westen overtuigen van zijn “goedheid”.  Hij doet zich voor als een democraat en iemand die staat voor rechtvaardigheid. De BBC deed hierover uitgebreid verslag en de hele Iraanse bevolking volgde de uitzendingen op de voet.

Na een jaar van demonstraties vertrekt de sjah onder grote druk van het Westen. Half januari wordt het nieuws onthaald met enorm veel vreugde. Net voor zijn vertrekt benoemd hij nog iemand tot premier. Hij geeft hem als taak de kalmte te bewaren. Omdat de premier benoemd is door de sjah, wilt de bevolking hem niet. Ze willen maar één persoon: ayatollah Khomeini. Hij laat nog een aantal weken op zich wachten. De nieuwe premier verbiedt hem om ook maar één voet op Iraanse bodem te zetten. Hij dreigt ermee om het vliegtuig waarmee hij naar Iran komt uit de lucht te schieten. Begin februari 1979 durft de ayatollah het aan om naar Iran te vliegen. Aan boord zitten meer dan 100 journalisten die dienen als levend schild. Khomeini wordt als een held onthaald in Teheran. Premier Bakhtiar stelt voor om een coalitieregering te vormen, maar de ayatollah houdt de bood af. Elke dag krijgen de geestelijken onder leiding van de ayatollah meer en meer grip op het land.

Hieronder vind je de allereerste toespraak van Khomeini bij zijn terugkeer uit Frankrijk:

In de nacht van 11 op 12 februari grijpen de Islamieten officieel de macht in Iran. Aanhangers van het oude regime worden hard aangepakt of zelfs vermoord. Iran groeit uit tot een Islamietische staat. Van oppositie en vrij meningsuiting is geen sprake meer. Een slechte droom wordt een nachtmerrie. De woorden van ayatollah Khomeini blijken één grote leugen.

“Hij is één van de grootste bedriegers uit de geschiedenis van Perzië en misschien van het hele Midden-Oosten. Hij heeft de vrijheid beloofd aan communisten, liberalen, vrouwen met of zonder hoofddoek. Hij beloofde dat we een parlementaire democratie zouden krijgen. Hij verzekerde dat hij alleen onze geestelijke leider zou zijn, een soort Ghandi-achtige mystieke man die geen macht wilde. Geestelijken zouden nooit en te nimmer het land leiden, zei Khomeini.”

In de nieuwe Islamietische staat werd Bani Sadr president en Khomeini geestelijke leider. De positie van de ayatollah is onaantastbaar. Hij kan wetten blokkeren als ze in strijd zijn met het Heilige Boek of het Islamietische recht. Oppositie werd in de jaren 80 hard aangepakt. Er vonden heel wat zuiveringen plaats. De partij van Khomeini was de enige partij. Khomeini verlaagde onder meer de huwelijksleeftijd voor meisjes naar 9 jaar en legaliseerde pedofilie. Hij legde de bevolking heel wat voorschriften op die het dagelijks leven helemaal beheersten.

Ayatollah Khamenei, de opvolger van Khomeini.

Hieronder vind je een aantal richtlijnen/leefregels:

•       Niet-moslims zijn net als honden en varkens onrein;
•       Een man mag gemeenschap hebben met dieren zoals schapen, koeien, kamelen en dergelijke;
•       Wijn en bedwelmende dranken zijn onrein, opium en hasj zijn dat niet;
•       Een vrouw die een voortdurend huwelijk heeft aangegaan heeft niet het recht het huis zonder de toestemming van haar echtgenoot te verlaten; zij moet te zijner beschikking blijven voor de vervulling van zijn wensen blijven, zijn wensen ontzeggen mag alleen als daar een dringende godsdienstige reden voor is.

Hoe zit het met de vrouw in de samenleving?

Voor de revolutie was Iran vrij Westers. Vrouwen konden genieten van onze waarden. Het was mogelijk om een korte rok te dragen, om veel “bloot” te laten zien, om alcohol te drinken, om te studeren,… Na de revolutie werd alles anders… Hieronder vind je de gedragsregels voor vrouwen:

• Vrouwen moeten verplicht een hoofddoek dragen. Wie dat weigert is volgens de Islamietische wet een afvallige. Afvalligen krijgen de dood als straf;
• Vrouwen zijn “baar-machines”. De taak van de vrouw is om te trouwen en kinderen te maken;
• Vrouwen kunnen niet alle studies volgen;
• Tijdelijke huwelijken zijn mogelijk. Een man kan verschillende vrouwen hebben;
• Iraanse vrouwen moeten toelating vragen aan de overheid om te kunnen trouwen met een buitenstaander;
• Alleen mannen hebben het recht om te scheiden;
• Een gehuwde vrouw mag niet deelnemen aan het dagelijks leven, bv. werken. Om het huis te verlaten is er toestemming nodig van de man;
• Een vrouw moet geweld of marteling van haar man kunnen verdragen;
• Vrouwen die door hun man beschuldigd worden van overspel, worden gestenigd;
• De gevangenisbewakers van vrouwelijke politieke gevangen kunnen met hen doen wat ze wille en worden dan ook geregeld verkracht.

Iran is tot 2015 lid van de vrouwenrechtencommissie van de VN. Vrouwenrechtenactivisten zijn vaak niet veilig in Iran. Iran wordt al jaren lang op vingers getikt door de VN omdat ze weinig doen aan vrouwenrechten. De huidige ayatollah wilt niks weten van meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Daardoor wordt de strijd tegen de activisten steeds erger.

Het ergste vind ik persoonlijk dat vrouwen seksueel geterroriseerd worden. Vrouwen kunnen met geweld tot seksuele gehoorzaamheid gedwongen worden. De term “verkrachting” bestaat in Iran niet. Ook huiselijk geweld is toegestaan. Als een man al vreest voor “ongehoorzaamheid”, mag hij de vrouw slaan. Mannen hebben het recht om hun vrouw ieder moment te kunnen verstoten.

Hoe is de relatie met het Westen nu?

Het nucleair programma van Iran baart het Westen al een hele tijd zorgen. Men vreest dat Iran kernenergie opwekt voor niet-vreedzame doelen, het vervaardigen van kernwapens. Eerdere sancties tegen Iran boekten weinig vooruitgang. Daarom beslisten heel wat westerse landen in 2012 geen olie of gas meer te importeren uit Iran.

Het Westen is ook bezorgd over de schendingen van burgerrechten en politieke vrijheid in Iran. In 2013 lijkt er een lichte ommekeer te komen in de relatie tussen het Westen en Iran. De kiezer kiest voor de gematigde en diplomatieke Hassan Rohani als president. Hij staat voor meer openheid naar het Westen toe en rationaliteit. Begin 2014 bereiken Iran aan de ene kant en de VS, Groot-Brittannië, China, Rusland en Frankrijk aan de andere kant een akkoord. Dat akkoord houdt in dat Iran minder uranium zal verrijken. Door het akkoord worden eerdere sancties tegen Iran in kracht afgenomen.   

Hassan Rohani

Is het mogelijk om op vakantie te gaan in Iran?

Buitenlandse Zaken geeft het volgende reisadvies over Iran: Waakzaamheid is geboden bij reizen naar Iran. Verplaatsingen naar bepaalde regio's van het land zijn afgeraden. Verder word je verzocht je low profile te houden en massabetogingen te mijden. Foto’s nemen van overheidsgebouwen, betogingen, politieagenten,… is ten strengste verboden. Verder moet je ook voorzichtig zijn met wat je precies op het internet plaatst aangezien het net nauwlettend in de gate wordt gehouden door de overheid. Op avontuur trekken binnen Iran wordt afgeraden als het niet goed voorbereid en omkaderd is. In sommige delen van Iran komt het vaak tot gewapende conflicten tussen bendes en de veiligheidsdiensten.

Na wat zoeken op het internet kom ik het televisieprogramma “Reizen Waes” tegen. Daarin trekt Tom Waes in aflevering vijf naar Iran. Om een beeld te kunnen vormen van hoe Iran eruit ziet en hoe de reis er precies aan toe gaat, besluit ik de aflevering te kijken.

De aflevering begint met een telefoontje van Tom naar de ambassade. Hij vraagt zich af of reizen naar Iran mogelijk is. “Als u zich aan de Islamietische gedragsregels houdt, is het veilig. Je mag absoluut geen alcohol gebruiken. Uitgaan in Iran kan niet.” Tom reisde naar Iran toen Ahmadinejad er nog president was. Bij aankomst in Teheran, hangt er een dikke laag smog in de lucht. Dat komt door de drie miljoen auto’s die er dagelijks rijden.

Tom heeft voor zijn programma natuurlijk een cameraman bij. Daarom is hij verplicht om overal een officiële staatsgids mee te nemen. Volgens de gids zijn er de gewone regels zoals in ieder ander beschaafd land, maar moet je in Iran ook rekening houden met religieuze regels. Daar moeten bezoekers zich ook aan houden.

Het Westen wordt duidelijk afgestempeld als de boeman. Zeker Amerika. In het straatbeeld kom je Amerikaanse vlaggen tegen met slogans “down to America”. Het pronkstuk van de haat lijkt wel de lege Amerikaanse ambassade. De Iraniërs hebben het personeel tijdens de revolutie verjaagd en ze zijn nooit meer terug gekomen. Aan de andere kant zie je foto’s van ayatollah Khomeini in het straatbeeld verschijnen. Hij wordt op deze manier verheerlijkt.

Op de nationale feestdag komt Tom de huidige president Rohani tegen. Hij zegt dat de Iraniërs de revolutie moeten beschermen en dat ze zichzelf moeten beschermen tegen de complotten van het Westen. De gemoederen raken tijdens de toespraak van Ahmadinejad verhit. Amerikaanse vlaggen worden in brand gestoken. Doeken met logo’s van BBC, Facebook, Twitter,… blijven niet heel. Tom wordt aangeklampt door mensen die hem vragen om de realiteit weer te geven: de Iraniërs staan achter hun regering, de Iraniërs verrijken enkel uranium voor energie,…. Om eerlijk te zijn stel ik de eerlijkheid van deze mensen wel in vraag. Misschien zeggen ze dit gewoon uit angst, zijn ze ingehuurd door de overheid om dit op straat te verkondigen bij journalisten. Waarschijnlijk zijn de meest vurige aanhangers van het regime aanwezig tijdens de nationale feestdag,…

Tom merkt de censuur in het land heel erg. Het is niet mogelijk om naar bepaalde sites als Google, Facebook en Twitter te surfen. De reactie van de gids is dat de regering niet wilt dat de bevolking met “bad things” in aanraking komt. Hiermee bedoelt hij waarschijnlijk Westerse muziek, Westerse gebruiken,…. Iran heeft ook een museum voor moderne kunst. In het museum hangen alleen maar Iraanse werken. Belangrijker, in de kelder liggen schatten van onder meer Picasso en Magritte, maar deze zijn niet zichtbaar voor het publiek. Naar schatting zou er in de kelder voor 2,5 miljard dollar aan moderne kunst liggen.

Tom trekt naar Shemshak, een skigebied op een paar uur rijden van Teheran. Hier komen vooral de rijkere Iraniërs naartoe. Op een of andere manier is de sfeer er minder strikt. Vrouwen dragen geen hoofddoek, in de skilift kan je gewoon naast een vrouw gaan zitten,… Dat komt omdat de mensen in Shemshak gewoonweg niet achter het beleid in hun land staan. In een bar is het zelfs mogelijk om alcohol te nuttigen. Als hij naar Isfahan, de tweede stad van Iran, trekt, geraakt hij aan de praat met een oudere man. Hij zegt het volgende: “Ik leefde al in Iran voor de revolutie. Nu is alles anders. We hebben geen vrijheden meer. Westerlingen hebben geluk, jullie zijn vrij. Jullie kunnen alles doen wat jullie willen. Jullie kunnen praten over wat jullie willen. Ik kan niks zeggen. Omdat … ik mag het niet zeggen. Ik wil niet naar de gevangenis. Als ik bijvoorbeeld een glas alcohol drink, vlieg ik de gevangenis in. Ik ben niet gelukkig in Iran. Maar dat mag je niet zeggen. Als ik naar mijn hart luister, moet ik huilen.” Hij is een van de velen, maar hij heeft wel de moed om het tegen Tom te vertellen.

Nog een aantal leuke weetjes:

• Naast Shemshak heeft Iran nog een skigebied. Dat gebied is dan weer heel religieus.
• Isfahan is volgens de Iraniërs de mooiste stad van Iran. Het plein van Isfahan is UNESCO-erfgoed en is het tweede grootste plein ter wereld.
• Het is wel degelijk mogelijk om alcohol te krijgen in Iran. Niet alleen in de bar van de skipiste, maar Westerlingen worden op straat ook aangesproken.

Bronvermelding

http://www.fransefilms.nl/persepolis/

http://www.isgeschiedenis.nl/landen/iran/

http://www.isgeschiedenis.nl/citaat-uit-het-nieuws/de-laatste-sjah-van-iran-en-de-iraanse-revolutie/

http://www.npogeschiedenis.nl/andere-tijden/afleveringen/2010-2011/Revolutie-in-Iran.html

http://www.kennislink.nl/publicaties/30-jaar-iraanse-revolutie

http://www.grenswetenschap.be/permalink.asp?i=1358

Reportage “Reizen Waes”

http://www.uitkijk.net/islam.php?do=par

http://ejbron.wordpress.com/2014/02/25/iran-als-hoeder-van-de-vrouwenrechten/

http://www.europa-nu.nl/id/vhschxm4w6ut/relatie_eu_iran